CYCLOPES: pięć lat budowania europejskiej społeczności w obszarze cyberprzestępczości

Po pięciu latach współpracy, wymiany wiedzy i praktycznych działań realizowanych w całej Europie projekt CYCLOPES dobiegł końca. Dla Polskiej Platformy Bezpieczeństwa Wewnętrznego, jako koordynatora projektu, jest to coś więcej niż formalne zamknięcie inicjatywy finansowanej ze środków Unii Europejskiej. To także moment, by spojrzeć wstecz i zastanowić się, co naprawdę oznacza budowanie europejskiej społeczności wokół walki z cyberprzestępczością, czyli jednego z najbardziej wymagających i najszybciej zmieniających się wyzwań w obszarze bezpieczeństwa.

Budowanie sieci wokół potrzeb praktyków

Od początku CYCLOPES miał być czymś więcej niż projektem realizującym serię działań. Jego celem było wspieranie organów ścigania poprzez łączenie potrzeb operacyjnych z badaniami, innowacjami, szkoleniami i standaryzacją, a jednocześnie tworzenie przestrzeni, w której praktycy, badacze, przedstawiciele przemysłu i instytucji mogą wchodzić w wartościową współpracę.

W tak złożonej i dynamicznej dziedzinie jak cyberprzestępczość takie powiązania mają ogromne znaczenie. Skuteczne reagowanie zależy nie tylko od narzędzi i technologii, ale również od zdolności do wymiany wiedzy, identyfikowania potrzeb, porównywania podejść oraz budowania relacji opartych na zaufaniu – ponad granicami i pomiędzy różnymi środowiskami.

Dla Polskiej Platformy Bezpieczeństwa Wewnętrznego (PPBW) koordynacja projektu CYCLOPES oznaczała tworzenie warunków, w których taka współpraca mogła realnie się rozwijać. W ciągu 60 miesięcy projekt zgromadził szeroką i aktywną społeczność, współpracując jednocześnie z organizacjami i sieciami odgrywającymi ważną rolę w szerszym europejskim ekosystemie, takimi jak EACTDA, ECTEG, Europol’s Innovation Lab czy European Judicial Cybercrime Network. CYCLOPES nigdy nie miał funkcjonować w izolacji, lecz wnosić wartość do szerszego krajobrazu podmiotów wzmacniających zdolność Europy do zapobiegania cyberprzestępczości, prowadzenia działań śledczych i skutecznego reagowania na nią.

Liczby te pokazują nie tylko skalę projektu, ale także spójność jego modelu działania. Dzięki cyklicznym warsztatom, praktycznym ćwiczeniom i stałej wymianie doświadczeń CYCLOPES przekształcił się z początkowej sieci kontaktów w bardziej aktywną i współpracującą społeczność.

Od uczestnictwa do praktycznej współpracy

Jednym z najważniejszych osiągnięć projektu było przejście od samego łączenia ludzi do faktycznej współpracy. Z czasem udział w projekcie zaczął być kształtowany nie tylko przez formalne działania projektowe, lecz także przez praktyczną wartość, jaką uczestnicy znajdowali w byciu częścią tej sieci.

Praktycy czerpali z udziału w CYCLOPES konkretne korzyści. Projekt stworzył warunki do porównywania doświadczeń operacyjnych, identyfikowania luk kompetencyjnych, dyskusji o nowych zagrożeniach, poznawania nowych podejść śledczych oraz uzyskiwania dostępu do narzędzi i zasobów, które w innych warunkach mogłyby pozostać poza ich zasięgiem. Udział w projekcie wspierał również współpracę transgraniczną, ułatwiał rozwiązywanie problemów dzięki wymianie doświadczeń, a w niektórych przypadkach przyczyniał się do wdrażania nowych narzędzi, metodologii i dobrych praktyk w organizacjach samych uczestników.

Członkowie sieci wielokrotnie podkreślali także znaczenie spotkań osobistych. W porównaniu z wideokonferencjami spotkania twarzą w twarz tworzyły lepsze warunki do budowania zaufania, prowadzenia konstruktywnych dyskusji i bardziej otwartego dzielenia się doświadczeniami. Sprzyjały również bardziej nieformalnym relacjom, w pozytywnym sensie, co z kolei wzmacniało współpracę, zachęcało uczestników do zabierania głosu i budowało poczucie bycia wysłuchanym i docenionym. Kolejną regularnie wskazywaną zaletą była różnorodność kompetencji w ramach sieci, dająca dostęp do szerszych perspektyw i bardziej użytecznej informacji zwrotnej.

Wartość tej sieci najlepiej oddają doświadczenia jej członków:

To praktyczne podejście znalazło odzwierciedlenie również w zakresie tematycznym projektu. W ciągu pięciu lat CYCLOPES obejmował szeroki zestaw zagadnień istotnych dla zmieniającego się krajobrazu cyberprzestępczości, w tym informatykę śledczą, OSINT i cyberwywiad, dochodzenia dotyczące kryptowalut, usługi chmurowe, Internet Rzeczy, ransomware i crime-as-a-service, a także strategiczną gotowość i odporność organów ścigania. Wśród tematów znalazły się również dochodzenia dotyczące wykorzystywanie i wyzyskiwania seksualnego dzieci, które stanowiły ważny element szerszego zaangażowania projektu w operacyjnie istotne wyzwania związane z cyberprzestępczością.

Formaty działań również ewoluowały wraz z dojrzewaniem sieci. Warsztaty stawały się bardziej ukierunkowane, webinaria bardziej wyspecjalizowane, a wydarzenia bardziej interaktywne. Szczególnie ważną rolę odegrały Joint Live Exercises, które umożliwiały uczestnikom testowanie i ocenę narzędzi, metod oraz sposobów współpracy w praktycznych scenariuszach. Dzięki temu projekt wyszedł poza poziom ogólnych dyskusji i stworzył przestrzeń, w której wiedza mogła być przekładana na operacyjne wnioski.

Tematy i rezultaty

CYCLOPES wypracował również znaczący zasób materiałów zaprojektowanych z myślą o praktykach, badaczach i podmiotach rozwijających innowacje. Jednym z najbardziej namacalnych rezultatów projektu jest CYCLOPES Tools Catalogue – repozytorium w formie arkusza Excel, gromadzące blisko 600 rozwiązań, w tym produkty komercyjne, narzędzia open source oraz prototypy powstałe w ramach projektów badawczych finansowanych ze środków UE, obejmujące takie obszary jak informatyka śledcza, OSINT, threat intelligence, kryptowaluty i dark web.

Do kluczowych rezultatów należą także:

• 15 raportów analitycznych dotyczących możliwości, luk i wymagań operacyjnych organów ścigania
• 5 raportów publicznych dla środowiska przemysłowego i akademickiego
• 5 raportów technicznych dotyczących potrzeb różnych grup interesariuszy społeczności
• 5 raportów foresightowych poświęconych przyszłym wyzwaniom, w tym Dark Webowi i komputerom kwantowym
• 5 corocznych raportów dotyczących badań, innowacji i obserwacji rynku
• 5 opracowań rekomendacji dla decydentów
• rekomendacje dotyczące standaryzacji i wdrażania innowacji

Łącznie te rezultaty pokazują, że CYCLOPES nie poprzestawał na identyfikowaniu potrzeb. Projekt przekładał zaangażowanie praktyków na uporządkowaną wiedzę, praktyczne materiały referencyjne i bardziej przejrzyste ścieżki współpracy oraz wdrażania innowacji. Część rezultatów ma charakter publiczny i jest dostępna na stronie projektu w sekcji public deliverables.

Czym był ten projekt dla PPBW

Siła CYCLOPES tkwiła również w samym konsorcjum. PPBW pełniła rolę koordynatora projektu, ale jego postępy zależały od zaangażowania partnerów i komplementarności ich kompetencji. Wspólnie konsorcjum łączyło wiedzę operacyjną, techniczną, badawczą i komunikacyjną w sposób odpowiadający złożoności dziedziny cyberprzestępczości.

Dla PPBW koordynacja CYCLOPES była szczególnie ważnym doświadczeniem. Wymagała ciągłości, budowania relacji oraz stałego wysiłku na rzecz utrzymania koncentracji projektu na potrzebach praktyków w okresie szybkich zmian technologicznych i ewoluujących wymagań operacyjnych.

Jak ujął to Rashel Talukder, Dyrektor Zarządzający PPBW:

Projekt zakończony, społeczność pozostaje

W ostatnim roku realizacji inicjatywy nacisk przesunął się w stronę konsolidacji. Zamiast otwierania całkowicie nowych kierunków CYCLOPES skupił się na wzmacnianiu tego, co już zostało zbudowane: pogłębianiu relacji, utrzymywaniu jakości i trafności zaangażowania oraz umacnianiu mechanizmów współpracy wypracowanych w toku projektu.

Community Event na Malcie stał się naturalnym momentem takiej refleksji. Jako ostatnie spotkanie stacjonarne w okresie realizacji projektu pozwoliło poruszyć wiele tematów, które definiowały CYCLOPES od początku: praktyczne zaangażowanie, wymianę wiedzy, współpracę transgraniczną oraz wartość płynącą z łączenia różnych części europejskiej społeczności zajmującej się cyberprzestępczością.

Choć CYCLOPES formalnie dobiegł końca, projekt pozostawia po sobie znacznie więcej niż tylko zapis zrealizowanych działań. Pozostawia zasób wiedzy, zestaw praktycznych rezultatów oraz społeczność, która pokazała wartość uporządkowanej współpracy w mierzeniu się z wyzwaniami związanymi z cyberprzestępczością. Dla PPBW był to również ważny kamień milowy – odzwierciedlający zarówno odpowiedzialność związaną z koordynacją, jak i wartość budowania relacji, które mają znaczenie.

Osoby, które chciałyby lepiej poznać projekt, mogą odwiedzić stronę internetową CYCLOPES, gdzie szerzej przedstawiono jego działania i rezultaty. Już dziś inicjatywa ta pozostaje mocnym przykładem tego, co może przynieść długofalowa współpraca europejska, jeśli pozostaje skupiona na realnych potrzebach, praktycznej wymianie i ludziach, którzy każdego dnia odpowiadają na wyzwania związane z cyberprzestępczością.

Zespół PPBW zaangażowany w CYCLOPES

Autor artykułu